Sau khi đập đầu lúc ngã ván, cần đi viện ngay hoặc gọi 115 nếu có một trong các dấu hiệu: mất ý thức dù chỉ vài giây, đau đầu tăng dần, nôn nhiều lần, lơ mơ khó đánh thức, lú lẫn, nói ngọng, yếu tê tay chân, co giật, hai đồng tử không đều. Ngay cả khi không có các dấu hiệu đó, người vừa đập đầu phải ngừng trượt trong ngày và được theo dõi kỹ, vì chấn động não không phải lúc nào cũng lộ rõ ngay.
Chấn động não là gì, nói theo cách dễ hiểu
Não nằm trong hộp sọ, được bao quanh bởi một lớp dịch. Khi đầu đập xuống đất hoặc bị giật mạnh đột ngột, não có thể dịch chuyển và va vào thành trong của hộp sọ. Chấn động não là tình trạng chức năng não bị rối loạn tạm thời sau cú va chạm đó. Phim chụp có khi hoàn toàn bình thường, nhưng người bị vẫn có triệu chứng thật.
Điều quan trọng cần biết: chấn động não không cần mất ý thức. Phần lớn trường hợp người bị vẫn tỉnh, vẫn đứng dậy được, thậm chí còn đòi trượt tiếp. Đó chính là lý do nó hay bị xem nhẹ.
Ở người trượt ván, cú đập đầu hay gặp nhất là ngã ngửa: ván vụt ra trước (chẳng hạn khi đạp nhầm vào đuôi ván, hoặc bánh vướng đá), người đổ ra sau, gáy đập xuống. Kiểu ngã này xảy ra cả ở tốc độ đi bộ. Trên ramp và bowl, ngã từ trên cao xuống cũng là nguồn chấn thương đầu.
Dấu hiệu nguy hiểm: đi viện ngay, gọi 115
Những dấu hiệu dưới đây gợi ý tổn thương có thể nặng hơn chấn động, như chảy máu trong sọ. Không chờ xem có đỡ không.
- Mất ý thức, dù chỉ trong thời gian ngắn.
- Đau đầu ngày càng tăng.
- Nôn từ hai lần trở lên.
- Buồn ngủ bất thường, lơ mơ, khó đánh thức.
- Lú lẫn, không nhận ra người quen, không biết mình đang ở đâu, hỏi đi hỏi lại một câu.
- Nói ngọng, nói khó, nhìn đôi.
- Yếu hoặc tê một bên tay, chân; đi loạng choạng.
- Co giật.
- Hai đồng tử to nhỏ không đều.
- Chảy máu hoặc dịch trong ở mũi, tai.
- Đau cổ nhiều: có thể kèm chấn thương cột sống cổ, không tự dựng người dậy, giữ nguyên tư thế và gọi cấp cứu.
Với trẻ nhỏ chưa diễn tả được, chú ý thêm: khóc không dỗ được, bỏ bú hay bỏ ăn, quấy khác thường, mất hứng thú với đồ chơi yêu thích.
Dấu hiệu chấn động thường gặp
Nếu không có dấu hiệu nguy hiểm ở trên, người bị vẫn có thể bị chấn động với các biểu hiện sau, xuất hiện ngay hoặc sau vài giờ:
| Nhóm | Biểu hiện |
|---|---|
| Cơ thể | Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, nhìn mờ, sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn, mệt |
| Suy nghĩ | Thấy "lâng lâng", chậm chạp, khó tập trung, không nhớ cú ngã hoặc những gì xảy ra ngay trước đó |
| Cảm xúc | Cáu gắt, buồn bã, lo lắng khác thường |
| Giấc ngủ | Ngủ nhiều hơn hoặc khó ngủ hơn bình thường |
Có bất kỳ biểu hiện nào trong bảng thì nên đi khám để bác sĩ đánh giá, nhất là với trẻ em và người đã từng bị chấn động trước đó.
Ngay tại chỗ: những việc cần làm và không nên làm
Nên
- Ngừng trượt ngay. Nguyên tắc được nhiều liên đoàn thể thao dùng: nghi ngờ là cho nghỉ, không quay lại trong ngày.
- Đưa người bị vào chỗ an toàn, tránh xa lối trượt và xe cộ.
- Hỏi vài câu đơn giản: tên gì, đang ở đâu, vừa làm gì. Trả lời chậm, sai, hay lặp lại là dấu hiệu cần đi khám.
- Chườm lạnh chỗ sưng trên da đầu qua khăn.
- Ghi lại giờ ngã và những gì quan sát được để kể cho bác sĩ.
- Có người lớn tỉnh táo ở cùng trong những giờ tiếp theo.
Không nên
- Không để người bị tự lái xe máy, ô tô về nhà.
- Không để người bị ở một mình trong đêm đầu.
- Không tự ý cho dùng thuốc, rượu bia; việc dùng thuốc gì hãy để bác sĩ quyết định.
- Không tháo mũ bảo hiểm nếu người bị đau cổ hoặc nằm bất động; chờ nhân viên y tế.
Một quan niệm cũ là phải giữ người bị đập đầu thức suốt đêm. Ngày nay, khi đã được bác sĩ khám và cho về, người bị thường được phép ngủ; điều cần làm là có người ở cùng, để ý xem có dấu hiệu nguy hiểm nào xuất hiện, và làm theo hướng dẫn theo dõi của nơi đã khám.
Mũ bảo hiểm làm được gì với chấn động
Mũ bảo hiểm giảm mạnh nguy cơ vỡ sọ và chấn thương đầu nặng, đó là lý do nó là món bảo hộ số một. Nhưng mũ không loại bỏ hoàn toàn chấn động não, vì não vẫn có thể dịch chuyển bên trong hộp sọ khi đầu dừng đột ngột. Nói cách khác: đội mũ rồi mà đập đầu vẫn cần theo dõi như thường.
Sau cú đập đủ mạnh để bạn phải lo về chấn động, gần như chắc chắn chiếc mũ cũng cần thay.
Quay lại trượt sau chấn động
Đây là phần nhiều người trẻ hay vội. Não cần thời gian hồi phục, và một cú va chạm thứ hai khi chưa hồi phục hẳn có thể gây hậu quả nặng hơn nhiều so với cú đầu. Hướng dẫn chung trong thể thao là quay lại theo từng bậc, chỉ lên bậc tiếp khi không còn triệu chứng, và có sự đồng ý của bác sĩ:
- Nghỉ ngơi tương đối trong vài ngày đầu, hạn chế màn hình và hoạt động đòi hỏi tập trung cao nếu chúng làm triệu chứng nặng hơn.
- Đi bộ nhẹ, hoạt động thường ngày.
- Vận động nhẹ không có nguy cơ va chạm (đạp xe tại chỗ, đi bộ nhanh).
- Bài tập riêng của môn nhưng không có nguy cơ ngã: đứng ván, đẩy chậm trên mặt phẳng.
- Tập bình thường trên mặt phẳng, rồi mới tới trick, ramp.
Nếu triệu chứng quay lại ở bậc nào, lùi về bậc trước và hỏi lại bác sĩ. Với trẻ em và thiếu niên, quá trình này thường cần thận trọng hơn người lớn. Đi học lại thường được ưu tiên trước đi trượt lại.
Giảm nguy cơ đập đầu ngay từ buổi tới
- Đội mũ vừa đầu, cài quai mỗi lần lên ván.
- Tập ngã có chủ đích: khi ngã ngửa, cằm hơi cúi về ngực, hạ mông xuống đất trước, lăn theo lưng thay vì để gáy chạm đất.
- Kiểm mặt đường: nhặt sỏi, tránh vết nứt, ổ gà — chúng là nguyên nhân hàng đầu khiến ván dừng khựng.
- Không nhảy bậc cao, không vào ramp khi chưa vững trên mặt phẳng; tập ở skatepark, có người đi cùng.
- Nghỉ khi mệt: cuối buổi, chân mỏi và phản xạ chậm là lúc ngã nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đập đầu khi trượt ván mà không ngất thì có sao không?
Vẫn có thể bị chấn động não, vì phần lớn trường hợp chấn động không kèm mất ý thức. Cần ngừng trượt trong ngày, theo dõi các dấu hiệu như đau đầu, buồn nôn, lú lẫn và đi khám nếu có bất kỳ biểu hiện nào.
Dấu hiệu nào sau đập đầu cần gọi 115?
Mất ý thức, đau đầu tăng dần, nôn nhiều lần, lơ mơ khó đánh thức, lú lẫn, nói ngọng, yếu tê tay chân, co giật, đồng tử không đều hoặc chảy dịch ở mũi, tai. Gặp những dấu hiệu này cần đi viện ngay.
Đội mũ bảo hiểm rồi có bị chấn động não không?
Có thể. Mũ giảm mạnh nguy cơ chấn thương đầu nặng như vỡ sọ, nhưng não vẫn có thể bị rung lắc trong hộp sọ khi đầu dừng đột ngột. Vì vậy đội mũ rồi mà đập đầu vẫn cần theo dõi.
Bị chấn động não bao lâu thì trượt lại được?
Không có con số chung; thời gian tuỳ mức độ và từng người. Nên quay lại theo từng bậc từ vận động nhẹ tới tập đầy đủ, chỉ lên bậc khi hết triệu chứng và có ý kiến bác sĩ.
Có cần giữ người đập đầu thức suốt đêm không?
Khi đã được bác sĩ khám và cho về, người bị thường được phép ngủ. Điều cần làm là có người ở cùng, để ý dấu hiệu bất thường và làm theo hướng dẫn theo dõi của nơi khám.
