Ván điện và xe điện cân bằng có ba nhóm rủi ro chính: ngã vì tốc độ cao hơn khả năng phanh và phản xạ của người đi, ngã vì động cơ ngắt hoặc mất kết nối điều khiển đột ngột, và cháy pin lithium khi sạc hoặc khi pin bị hỏng. Muốn đi an toàn cần đủ bảo hộ như trượt ván thường, học ở nơi kín không có xe, sạc đúng cách, và nhớ rằng đây không phải phương tiện để chạy dưới lòng đường.
Những thiết bị nào được gọi chung là "ván điện"
Trong vài năm gần đây, nhiều loại thiết bị di chuyển cá nhân chạy pin xuất hiện ở công viên và khu dân cư. Bài này chỉ nói về những loại gần với trượt ván:
- Ván trượt điện: trông như longboard hay cruiser, có động cơ gắn ở bánh sau, người đi điều khiển tăng tốc và phanh bằng một remote cầm tay.
- Xe điện cân bằng hai bánh (hay gọi là hoverboard): hai bánh hai bên, người đứng lên và nghiêng bàn chân để đi, rẽ, dừng.
- Ván một bánh tự cân bằng: một bánh lớn ở giữa, người đứng như trượt ván và nghiêng người tới lui để điều khiển.
Scooter điện đứng lái có tay cầm là một nhóm khác, với rủi ro tương tự nhưng cách đi khác; bài này không đi sâu vào nó.
Rủi ro thứ nhất: nhanh hơn khả năng dừng
Với ván thường, tốc độ của bạn bị giới hạn bởi sức chân và độ dốc. Người mới ít khi đi đủ nhanh để tự làm mình bị thương nặng trên mặt phẳng. Ván điện xoá bỏ giới hạn đó: chỉ một cái bấm nút là ván tăng tốc, nhanh hơn nhiều so với tốc độ mà người mới có thể ngã an toàn.
Ván điện có phanh điện, nhưng nó không phải phanh xe máy. Khi phanh, ván giảm tốc còn người thì muốn tiếp tục lao về trước. Người đi phải khuỵu gối, ngả trọng tâm ra sau để "đỡ" cú giảm tốc. Phanh gấp mà tư thế đứng thẳng là cách nhanh nhất để văng khỏi ván.
Bánh nhỏ của ván điện, giống ván thường, rất nhạy với sỏi, khe nứt, ổ gà. Ở tốc độ cao, một vật cản nhỏ đủ làm ván khựng và hất người đi xuống.
Rủi ro thứ hai: động cơ ngắt hoặc mất điều khiển đột ngột
Đây là kiểu rủi ro không có ở ván thường, và người mới ít khi được cảnh báo.
| Tình huống | Chuyện gì xảy ra | Giảm rủi ro thế nào |
|---|---|---|
| Remote mất kết nối hoặc hết pin | Ván mất khả năng tăng tốc, có khi mất cả phanh điện | Sạc đầy remote, kiểm kết nối trước khi đi, luôn đi ở tốc độ bạn dừng được bằng chân |
| Pin ván gần cạn | Hệ thống có thể giảm công suất hoặc ngắt để bảo vệ pin | Không đi khi pin yếu, về nhà sớm |
| Ván tự cân bằng hết lực đẩy | Khi đòi hỏi vượt quá khả năng động cơ (tăng tốc gấp, lên dốc, pin yếu), mũi ván có thể chúi xuống đột ngột | Đi chậm, chú ý tín hiệu cảnh báo của ván (rung, đẩy ngược) và giảm tốc ngay |
| Xuống dốc với pin đầy | Một số ván dùng phanh tái sinh nạp điện vào pin; pin đã đầy thì phanh có thể yếu đi | Đọc hướng dẫn của thiết bị, không xuống dốc dài |
| Xe cân bằng chạm vật cản | Bánh nhỏ dừng khựng, người đổ về trước | Chỉ đi trên mặt phẳng, nhẵn |
Cú ngã do động cơ ngắt thường xảy ra khi người đi đang ở tốc độ cao và không ngờ tới, nên thường nặng hơn cú ngã khi tập ván thường.
Rủi ro thứ ba: pin lithium
Các thiết bị này dùng pin lithium-ion dung lượng lớn. Pin tốt, sạc đúng thì an toàn trong phần lớn trường hợp, nhưng khi pin kém chất lượng, bị va đập, bị ngấm nước hay sạc sai, nó có thể nóng lên mất kiểm soát và bốc cháy. Cháy pin lithium cháy rất nhanh, sinh khói độc và khó dập.
Khoảng giữa thập niên 2010, nhiều nước đã thu hồi hàng loạt xe điện cân bằng vì nguy cơ cháy pin, sau những vụ cháy ở nhà dân. Từ đó, các tiêu chuẩn an toàn cho pin và mạch điện của loại thiết bị này được chú ý nhiều hơn.
Thói quen sạc an toàn
- Dùng đúng bộ sạc đi kèm hoặc bộ sạc được nhà sản xuất chỉ định.
- Sạc ở nơi khô, thoáng, trên nền cứng không cháy, xa rèm, nệm, giấy, xa lối thoát hiểm.
- Không sạc qua đêm khi cả nhà đang ngủ, không sạc khi không có ai ở nhà.
- Để thiết bị nguội một lúc sau khi đi rồi mới sạc.
- Rút sạc khi đã đầy.
- Không đi qua chỗ ngập nước; thiết bị đã ngấm nước thì ngừng dùng và mang đi kiểm tra.
Dấu hiệu pin có vấn đề
Pin phồng, vỏ biến dạng, nóng bất thường, có mùi khét hay mùi hoá chất, kêu lách tách, sạc mãi không đầy hoặc tụt rất nhanh: ngừng dùng và ngừng sạc. Không tự tháo, đâm, đập pin. Nếu thấy khói hoặc lửa, rời khỏi phòng, đóng cửa lại nếu an toàn, và gọi 114.
Xe điện cân bằng và trẻ em
Xe điện cân bằng hai bánh rất được trẻ em thích. Kiểu ngã hay gặp là đổ về trước hoặc ra sau khi mới đứng lên, khi bánh chạm vật cản, hoặc khi trẻ thử quay vòng nhanh. Phản xạ chống tay lại dẫn tới gãy cổ tay, giống hệt người trượt ván và patin.
- Trẻ cần đội mũ và đeo bó cổ tay, bó gối, bó khuỷu như khi trượt ván.
- Người lớn đi kèm, nhất là trong những lần đầu.
- Chỉ cho đi ở sân rộng, phẳng, không có xe cộ, không gần hồ nước, cầu thang hay lối xuống dốc.
- Không cho hai trẻ cùng đứng trên một xe.
- Kiểm tra giới hạn cân nặng và độ tuổi nhà sản xuất ghi trên thiết bị.
Đi ở đâu cho đúng
Ván điện, xe cân bằng và ván một bánh là những thiết bị di chuyển cá nhân; chúng không nên được dùng như phương tiện giao thông dưới lòng đường. Quy định về loại thiết bị này ở mỗi nơi có thể khác nhau và đang được nhiều nước bàn thảo, điều chỉnh; hãy tìm hiểu quy định hiện hành ở nơi bạn sống và nội quy của công viên, khu đô thị. Nhiều khu dân cư, trung tâm thương mại cấm thiết bị điện vào khu vực đi bộ.
Nơi hợp lý nhất để học và đi là sân rộng, kín, không có xe, ít người. Trên vỉa hè có người đi bộ, nguyên tắc cũng như ván thường nhưng chặt hơn: đi rất chậm, nhường người đi bộ, đông người thì xuống xe dắt bộ.
Bảo hộ cho ván điện: nhiều hơn ván thường
Vì tốc độ có thể cao hơn, người đi ván điện nên có ít nhất bộ bốn món như trượt ván (mũ có chuẩn an toàn, bó cổ tay, bó gối, bó khuỷu). Nhiều người đi ván điện lâu năm chọn mũ che kín cả hàm và găng tay có đệm lòng bàn tay. Giày kín mũi, đế bám là bắt buộc; dép tông trên ván điện là công thức của tai nạn.
Lời khuyên cho người định mua
- Biết trượt ván thường trước. Người đã quen đẩy, rẽ, dừng bằng chân và biết ngã trên ván thường sẽ xử lý tình huống trên ván điện tốt hơn hẳn.
- Học ở chế độ chậm nhất nếu thiết bị có nhiều chế độ, trong nhiều buổi.
- Chọn thiết bị có thông tin rõ ràng về nhà sản xuất, chứng nhận an toàn của pin và bộ sạc, hướng dẫn sử dụng đầy đủ; tránh hàng không rõ nguồn gốc.
- Đọc hướng dẫn, nhất là phần cảnh báo về pin, phanh và giới hạn tải.
Câu hỏi thường gặp
Ván trượt điện có nguy hiểm không?
Ván điện có thể nguy hiểm hơn ván thường vì tốc độ cao hơn khả năng phanh và phản xạ của người mới, có thể mất điều khiển khi remote mất kết nối hoặc pin cạn, và pin lithium có nguy cơ cháy nếu sạc sai. Đi đủ bảo hộ, ở nơi kín và chậm giúp giảm rủi ro.
Xe điện cân bằng có an toàn cho trẻ em không?
Trẻ hay ngã khi mới đứng lên hoặc khi bánh vướng vật cản, dễ gãy cổ tay. Cần mũ và đồ bảo hộ đầy đủ, người lớn đi kèm, chỉ đi ở sân phẳng không có xe và tuân theo giới hạn tuổi, cân nặng của nhà sản xuất.
Sạc ván điện thế nào để tránh cháy pin?
Dùng đúng bộ sạc, sạc ở chỗ khô thoáng trên nền không cháy, có người ở nhà, không sạc qua đêm khi cả nhà ngủ và để thiết bị nguội trước khi sạc. Pin phồng, nóng bất thường hay có mùi khét thì ngừng dùng ngay.
Ván điện có được chạy dưới lòng đường không?
Ván điện và xe cân bằng là thiết bị di chuyển cá nhân, không nên dùng như phương tiện giao thông dưới lòng đường. Quy định có thể khác nhau theo nơi và thời điểm, nên cần tìm hiểu quy định hiện hành và nội quy khu vực.
Nên học trượt ván thường trước khi đi ván điện không?
Nên. Biết đẩy, rẽ, dừng và ngã trên ván thường giúp bạn có phản xạ và thăng bằng để xử lý khi ván điện tăng tốc, phanh gấp hoặc mất điều khiển.
