Thập niên 1990 là lúc trượt ván street — trượt trên bậc thềm, gờ, tay vịn, quảng trường giữa thành phố — trở thành dòng chính, thay chỗ trượt vert trên thành dốc lớn. Động lực đến từ ollie mặt phẳng, từ ván hai đầu vểnh dễ trượt cả hai chiều, và đặc biệt từ những đoạn phim trượt ván trên băng video do chính các hãng ván sản xuất. Một đoạn phim hay có thể đổi cả cách trượt của một thế hệ chỉ trong vài tháng.
Từ vert xuống phố: giữa thập niên 1980
Khi skatepark thương mại ở Mỹ đóng cửa hàng loạt đầu thập niên 1980 vì phí bảo hiểm, người trượt quay về nơi miễn phí nhất: đường phố. Ollie mặt phẳng của Rodney Mullen cho họ công cụ để nhảy lên bậc, lên gờ. Giữa thập niên 1980, những người như Mark Gonzales và Natas Kaupas được nhắc nhiều như hai người mở đường cho trượt street hiện đại: trượt lên tường, ollie qua khoảng trống, dùng mọi thứ trong thành phố làm chướng ngại.
Hai tạp chí ra đời đầu thập niên 1980 ở Mỹ, Thrasher (1981) và TransWorld Skateboarding (1983), đăng ngày càng nhiều ảnh trượt phố, góp phần đưa street lên trang bìa.
Đoạn phim trượt ván: "video part" thành chuẩn mực
Năm 1984, đội Bones Brigade phát hành một trong những đoạn phim trượt ván đầu tiên trên băng video. Từ đó, các hãng ván nhận ra băng video là cách tốt nhất để quảng bá đội trượt của mình. Mỗi vận động viên có một "part" — đoạn vài phút ghép những cú trượt hay nhất, có nhạc riêng.
Với người trượt ở những nơi xa, băng video là trường học. Họ tua chậm từng cú, học vị trí chân, học cả cách mặc, cách chọn nhạc. Một số đoạn phim được nhắc nhiều nhất của giai đoạn này:
| Năm | Đoạn phim | Vì sao được nhớ |
|---|---|---|
| 1984 | The Bones Brigade Video Show | Một trong những đoạn phim trượt ván bán trên băng video đầu tiên |
| 1991 | Video Days (hãng Blind) | Do Spike Jonze quay, có Mark Gonzales, Guy Mariano, Jason Lee; được coi là kinh điển của street |
| 1992 | Questionable (hãng Plan B) | Đẩy độ khó trick mặt phẳng và trick trên gờ lên mức mới |
| 1996 | Welcome to Hell (hãng Toy Machine) | Có part của Elissa Steamer, một trong những người phụ nữ đầu tiên có part street chuyên nghiệp |
Spike Jonze sau này trở thành đạo diễn điện ảnh nổi tiếng; Jason Lee chuyển sang làm diễn viên. Giới trượt ván và giới làm phim gắn với nhau từ chính những năm này.
Ván, bánh và quần áo đổi theo street
Trượt street cần những thứ khác trượt vert, và đồ nghề thay đổi nhanh trong vài năm đầu thập niên 1990:
- Ván hai đầu vểnh (popsicle): mũi và đuôi gần như giống nhau, để trượt được cả thế thuận lẫn thế ngược (switch), làm được nollie. Đây vẫn là dáng ván street phổ biến hôm nay.
- Bánh rất nhỏ: đầu thập niên 1990 có lúc bánh nhỏ quanh 40 mm, nhẹ và dễ xoay ván. Sau đó bánh lớn dần trở lại vì bánh quá nhỏ chạy chậm, dễ vấp sỏi; bánh street hôm nay phổ biến khoảng 50–56 mm.
- Quần rộng, áo rộng: kiểu mặc thùng thình là dấu ấn của trượt ván đầu thập niên 1990, gắn với hip hop.
- Giày đế phẳng, có đệm: các hãng giày làm dòng giày riêng cho trượt ván, chịu mài mòn của griptape khi lật ván.
Những "spot" huyền thoại
Trượt street sinh ra khái niệm spot — một chỗ trong thành phố hợp để trượt: dãy bậc, gờ đá hoa cương, quảng trường lát nhẵn. Thập niên 1990 có những spot nổi tiếng khắp thế giới qua băng video, như khu Embarcadero ở San Francisco hay Love Park ở Philadelphia. Phần lớn những nơi này về sau bị cấm trượt, gắn thêm vật cản hoặc cải tạo lại.
Chính cuộc giằng co giữa người trượt và quản lý công trình công cộng dẫn tới một ý tưởng mới đầu thế kỷ 21: xây street plaza — skatepark mô phỏng quảng trường, có gờ, bậc, tay vịn thật nhưng là nơi được phép trượt.
Từ băng VHS đến máy quay mắt cá
Băng video VHS là phương tiện của cả thập niên. Giữa thập niên 1990, một dòng máy quay kỹ thuật số cầm tay nhỏ gọn ra đời và nhanh chóng trở thành máy quay quen thuộc nhất của giới quay phim trượt ván. Gắn thêm ống kính mắt cá (fisheye) để quay sát người trượt, tạo nên hình ảnh méo cong đặc trưng mà đến nay vẫn được bắt chước.
Người quay thường trượt theo ngay sau người trượt, cầm máy sát mặt đất. Nghề quay phim trượt ván trở thành một nghề thật, với những người quay có tên tuổi riêng.
Trick của thập niên 1990: kỹ thuật lên ngôi
Đầu thập niên 1990 được nhớ là thời kỳ trick mặt phẳng bùng nổ. Người trượt kết hợp các trick freestyle của Rodney Mullen với ollie, flip, rồi mang chúng lên gờ. Trượt switch (đứng ngược thế thuận) và nollie (bật bằng mũi ván) trở nên phổ biến. Các trick lật ván phức tạp như 360 flip, varial heelflip xuất hiện ngày càng nhiều trong phim.
Cũng thời này, trick trên gờ phát triển mạnh: các kiểu grind và slide trên ledge, như 5-0, crooked grind, noseslide, tailslide, được làm trên những gờ đá hoa cương ngoài phố. Đến giữa thập niên 1990, người trượt bắt đầu kết hợp kỹ thuật với tốc độ và độ lớn: nhảy cầu thang dài hơn, trượt tay vịn cao hơn — và cũng chịu nhiều chấn thương hơn.
Với người xem hôm nay, nhiều trick trong phim thập niên 1990 trông chậm và "rụt rè". Nhưng chính giai đoạn ấy đặt ra gần như toàn bộ "từ vựng" trick mà người trượt street dùng đến bây giờ.
Góc nhìn hôm nay
Hôm nay video trượt ván nằm trên điện thoại, đăng mạng xã hội trong vài phút. Vài điều nên mang theo từ thập niên 1990:
- Xem part để học, không để liều. Những cú trên tay vịn dài là kết quả nhiều năm tập. Với người mới, trick trên gờ và rail nên tập ở skatepark, gờ thấp, có mũ và bó cổ tay.
- Tôn trọng spot. Thập niên 1990 cho thấy nhiều spot bị đóng vì người trượt làm hỏng công trình, xả rác, trượt vào giờ đông người. Trượt ngoài phố thì chọn vỉa hè rộng, nhường người đi bộ, không trượt dưới lòng đường có xe.
- Tự quay cho mình. Quay lại cú ollie của em bằng điện thoại để xem chân đặt ở đâu là cách sửa lỗi nhanh nhất — đúng cách thế hệ trước học qua băng video.
Những đoạn phim như Video Days hay các part kinh điển phần lớn có thể tìm xem lại trên kênh chính thức của các hãng ván.
Câu hỏi thường gặp
Trượt ván street là gì?
Trượt ván street là trượt trên các chướng ngại của thành phố như bậc thềm, gờ, tay vịn, ghế, quảng trường; hoặc trên các chướng ngại mô phỏng ở street plaza. Nó phát triển từ giữa thập niên 1980 nhờ ollie mặt phẳng và trở thành dòng chính trong thập niên 1990.
Video Days là gì?
Video Days là đoạn phim trượt ván của hãng Blind phát hành năm 1991, do Spike Jonze quay, có Mark Gonzales, Guy Mariano, Jason Lee và các thành viên khác. Nó thường được nhắc là một trong những đoạn phim street có ảnh hưởng nhất.
Video part trong trượt ván là gì?
Video part là đoạn phim vài phút dành riêng cho một người trượt, ghép những cú trượt hay nhất của người đó, thường có nhạc riêng. Có part trong một đoạn phim của hãng ván từng là cách quan trọng để một người trượt được công nhận chuyên nghiệp.
Vì sao người trượt ván mặc quần rộng thập niên 1990?
Kiểu mặc rộng gắn với văn hoá hip hop, rất mạnh trong giới trượt street đầu thập niên 1990, và cũng thoải mái khi trượt. Về sau thời trang trượt ván đổi nhiều lần, từ rộng sang bó rồi lại rộng.
Vì sao ván street có hai đầu giống nhau?
Ván hai đầu vểnh (popsicle) cho phép trượt cả thế thuận lẫn thế ngược và làm trick bằng mũi ván như nollie. Dáng ván này phổ biến từ đầu thập niên 1990 cùng với sự lên ngôi của trượt street.