Trượt ván và patin ở Việt Nam chủ yếu phát triển theo kiểu phong trào tự phát: người trẻ tự mua đồ, tự học qua video, rủ nhau trượt ở công viên, quảng trường, phố đi bộ của các thành phố lớn. Patin có mặt sớm hơn và phổ biến rộng hơn, nhất là các lớp patin cho trẻ em; trượt ván lan rộng nhờ internet, rồi được chú ý hơn hẳn khi lần đầu vào Olympic năm 2021. Lịch sử ở đây chưa được ghi chép có hệ thống, nên bài này chỉ phác những nét chung đã thấy rõ.
Vì sao khó viết "lịch sử chính thức"
Khác với Mỹ, nơi trượt ván có tạp chí từ thập niên 1960 và hàng chục đoạn phim lưu trữ, phong trào ở Việt Nam chủ yếu sống trong trí nhớ người chơi, trong các diễn đàn cũ và nhóm trên mạng xã hội. Nhóm hình thành rồi tan, sân tập đổi theo việc cải tạo công trình, ít ai ghi lại ngày tháng.
Vì vậy, khi đọc trên mạng những câu như "nhóm trượt ván đầu tiên ở Việt Nam thành lập năm…", nên coi đó là lời kể của một nhóm, cần đối chiếu. Bài này cố ý không nêu tên nhóm, tên sân hay năm thành lập cụ thể nào.
Patin: từ sân cho thuê giày đến lớp học cho trẻ
Patin quad đã quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt ở thành phố qua những sân patin cho thuê giày — sân xi măng hoặc sân trong nhà, mở nhạc, trẻ con và thanh niên trượt vòng tròn. Nhiều người lớn tuổi hôm nay vẫn nhớ đôi giày bốn bánh kêu lạch cạch thời đi học.
Patin inline đến sau và dần thay chỗ quad trong phần lớn các lớp dạy. Hiện nay, patin inline là một trong những môn ngoại khoá phổ biến với trẻ em ở các thành phố: các lớp tập buổi chiều, buổi tối ở công viên, sân trường, sân thể thao; người dạy thường tổ chức theo trình độ từ đứng, đi, phanh đến slalom qua cọc.
Song song có các nhóm người lớn trượt inline đường dài, trượt slalom, và gần đây là làn sóng patin quad theo nhạc — giống trào lưu thế giới từ năm 2020.
Trượt ván: tự học qua màn hình
Trượt ván ở Việt Nam gắn chặt với internet. Người trượt thế hệ đầu học từ băng đĩa, từ những đoạn phim tải về chậm chạp, rồi từ các nền tảng video. Đồ nghề lúc đầu khó mua, nhiều người phải nhờ mua từ nước ngoài hoặc dùng ván phổ thông rồi thay dần từng bộ phận.
Đặc điểm chung của phong trào:
- Nhóm tự phát: vài người quen nhau ở một chỗ trượt, lập nhóm trên mạng, rủ thêm người mới.
- Chỗ tập là không gian công cộng: quảng trường lát nhẵn, sân trước các công trình lớn, công viên có đường rộng. Việc có skatepark đúng nghĩa (bowl, ledge, rail) còn hạn chế so với nhu cầu.
- Tự chế chướng ngại: hộp gỗ, rail sắt thấp mang ra mang về.
- Quay video và chia sẻ là cách cộng đồng tự ghi lại mình.
Những làn sóng gần đây
| Làn sóng | Điều đã thấy |
|---|---|
| Patin inline cho trẻ em | Lớp ngoại khoá ở công viên, sân trường các thành phố; phụ huynh quan tâm đồ bảo hộ, chọn size giày |
| Trượt ván Olympic (2021) | Trượt ván lần đầu ở Olympic Tokyo; nhiều người xem trượt ván thi đấu lần đầu, quan tâm tăng |
| Surfskate, longboard | Khoảng đầu thập niên 2020 có trào lưu surfskate trên mạng xã hội; nhiều người lớn bắt đầu trượt từ đây |
| Patin quad theo nhạc | Theo trào lưu thế giới năm 2020, các nhóm trượt quad nhảy theo nhạc xuất hiện |
| BMX, scooter | Nhóm nhỏ, thường tập chung với người trượt ván ở các khu có chướng ngại |
Những vấn đề chung của phong trào
Từ góc nhìn người trượt, có vài khó khăn lặp lại ở nhiều nơi:
- Thiếu chỗ được phép trượt: trượt ở quảng trường, sân công trình dễ va chạm với người đi bộ và ban quản lý; ván làm sứt gờ đá, ồn ào buổi tối.
- Thời tiết: mùa mưa làm bánh mất bám, bạc đạn gỉ; nắng nóng ban ngày khiến giờ tập dồn vào sáng sớm và tối.
- Nhận thức về an toàn: nhiều người mới, nhất là thiếu niên, tập trick không đội mũ, không bó cổ tay.
- Ra đường giao thông: trượt ván, patin không phải phương tiện giao thông và không đi dưới lòng đường. Trượt dọc lề đường có xe qua lại, bám xe máy là nguy hiểm thật sự.
Đặc thù của trượt ở Việt Nam
Vài yếu tố khiến cách trượt ở Việt Nam khác với những nơi có lịch sử lâu đời:
- Khí hậu: nắng nóng ban ngày, mưa nhiều theo mùa. Người trượt quen tập sáng sớm và buổi tối, chọn chỗ có mái che khi có thể. Bạc đạn cần lau chùi thường xuyên hơn vì ẩm.
- Mặt đường và vỉa hè: vỉa hè nhiều nơi hẹp, lát gạch không đều, có xe đỗ. Đây là lý do bánh mềm, ván cruiser và surfskate được nhiều người chọn để đi lại, còn trick thì tập ở chỗ lát nhẵn.
- Không gian chung đông người: quảng trường, phố đi bộ vừa là chỗ trượt vừa là chỗ dạo chơi của gia đình, trẻ nhỏ. Người trượt phải chia sẻ không gian, giảm tốc và nhường đường.
- Học qua mạng là chính: phần lớn người trượt tự học qua video, nên dễ thiếu những điều người đi trước hay nhắc như đồ bảo hộ, cách ngã, quy tắc xếp lượt.
Những đặc thù ấy giải thích vì sao các nhóm trượt có người hướng dẫn, các lớp patin cho trẻ có không gian riêng lại quan trọng với phong trào.
Góc nhìn hôm nay: tham gia phong trào thế nào cho bền
Nếu em mới bắt đầu ở một thành phố Việt Nam:
- Tìm nhóm qua mạng xã hội bằng các từ khoá như "trượt ván + tên thành phố", "patin + tên thành phố". Đến xem một buổi trước khi tham gia, để ý xem nhóm có nhắc nhau đội mũ, có nhường người mới không.
- Giữ gìn chỗ trượt: dọn rác, không trượt khi khu vực đông người, nghe theo người quản lý. Chỗ trượt công cộng còn hay mất phụ thuộc nhiều vào cách người trượt cư xử.
- Trẻ em: chọn lớp có không gian phẳng, tách khỏi đường xe; có mũ, bó cổ tay, bó gối, bó khuỷu; tuổi bắt đầu chỉ là tham khảo, quan trọng là bé thích.
- Ghi lại lịch sử của chính nhóm em: ảnh, video, ngày tháng. Phong trào ở Việt Nam đang thiếu chính những tư liệu như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Trượt ván có từ khi nào ở Việt Nam?
Không có mốc chính thức được ghi chép. Trượt ván lan rộng ở Việt Nam chủ yếu qua internet và các nhóm tự phát ở thành phố lớn. Sự chú ý tăng rõ sau khi trượt ván vào Olympic Tokyo, diễn ra năm 2021.
Ở Việt Nam trượt ván ở đâu?
Người trượt thường tập ở công viên, quảng trường lát nhẵn, phố đi bộ và một số khu có chướng ngại trượt ván tại các thành phố lớn. Nên tìm nhóm địa phương qua mạng xã hội để biết chỗ được phép trượt. Không trượt dưới lòng đường có xe.
Trẻ em học patin ở Việt Nam có phổ biến không?
Có. Patin inline là môn ngoại khoá phổ biến với trẻ em ở các thành phố, thường học theo nhóm ở công viên, sân trường hoặc sân thể thao. Phụ huynh nên chọn nơi tập phẳng, tách khỏi đường xe và cho bé mang đủ đồ bảo hộ.
Trượt ván, patin có được đi dưới lòng đường không?
Trượt ván, patin không phải phương tiện giao thông và không nên đi dưới lòng đường. Trượt trên phố thì chọn vỉa hè rộng, nhường người đi bộ, ban đêm có đèn và đồ phản quang. Tuyệt đối không bám đuôi xe máy hay ô tô.
Surfskate có phổ biến ở Việt Nam không?
Khoảng đầu thập niên 2020, surfskate trở thành một trào lưu trên mạng xã hội ở Việt Nam, kéo nhiều người lớn đến với trượt ván. Surfskate dễ tạo tốc độ bằng cách nhún người mà không cần đẩy chân nhiều, hợp với người mới muốn trượt thư giãn.
