Cú 900 là động tác bay khỏi thành dốc chữ U (half-pipe), xoay người cùng ván hai vòng rưỡi (900 độ) trên không rồi tiếp đất trượt tiếp. Tony Hawk thực hiện thành công cú 900 trong phần thi Best Trick (trick hay nhất) tại X Games 1999 ở San Francisco, sau rất nhiều lần thử hỏng ngay trên sân. Đó là lần đầu tiên cú 900 được thực hiện trọn vẹn trong thi đấu, và khoảnh khắc ấy đưa trượt ván lên truyền hình khắp thế giới.
Tony Hawk trước năm 1999
Tony Hawk sinh năm 1968 ở California. Cậu bé gầy nhỏ ở San Diego trượt vert từ rất sớm, lên chuyên nghiệp khi mới ở tuổi thiếu niên và trở thành thành viên đội Bones Brigade của Powell Peralta cùng Rodney Mullen, Steve Caballero, Lance Mountain. Trong thập niên 1980, Hawk thắng rất nhiều giải vert và nghĩ ra hàng loạt động tác mới trên thành dốc.
Đầu thập niên 1990 là giai đoạn khó khăn của trượt vert. Trượt street lên ngôi, các sân half-pipe lớn tốn kém và ít người dùng, các giải vert thưa dần. Hawk kể lại trong tự truyện rằng thu nhập của anh giảm mạnh thời ấy. Anh vẫn trượt, vẫn tập những động tác xoay vòng ngày càng khó, trong đó có ý định làm 900.
X Games: sân khấu mới của trượt ván
Năm 1995, kênh truyền hình thể thao ESPN của Mỹ tổ chức một sự kiện tập hợp các môn thể thao mạo hiểm, ban đầu có tên Extreme Games, năm sau đổi thành X Games. Trượt ván vert, street, BMX, patin aggressive cùng xuất hiện trên truyền hình với lượng khán giả trẻ rất lớn.
Với vert, X Games là cú hồi sinh. Lần đầu tiên những màn bay cao vài mét trên thành dốc được phát sóng có bình luận, có quay chậm. Tony Hawk, khi đó gần 30 tuổi, trở thành gương mặt quen thuộc nhất.
Đêm X Games 1999 ở San Francisco
X Games năm 1999 diễn ra ở San Francisco. Trong phần thi Best Trick vert, mỗi người trượt có một khoảng thời gian để thử trick khó nhất của mình nhiều lần; trick hay nhất được tính. Hawk quyết định thử 900 — động tác anh đã tập nhiều năm và từng chịu chấn thương vì nó.
Anh thử hết lần này đến lần khác, ngã xuống mặt dốc. Thời gian chính thức hết, nhưng ban tổ chức và các vận động viên khác để anh tiếp tục. Ở một lần thử nữa, Hawk xoay đủ hai vòng rưỡi, đáp ván xuống thành dốc và trượt đi. Các vận động viên khác lao vào ôm anh. Thước phim ấy được chiếu lại vô số lần.
Số lần thử chính xác được các nguồn kể hơi khác nhau, thường được nói là khoảng mười lần. Chi tiết chắc chắn là: cú 900 thành công đến sau rất nhiều lần thất bại liên tiếp, trước hàng nghìn người xem.
Vì sao 900 khó đến thế
- Thời gian trên không ngắn: chỉ khoảng hơn một giây để xoay 900 độ, nên người trượt phải bay đủ cao và xoay đủ nhanh.
- Mất phương hướng: sau hai vòng, rất khó biết mình đang ở đâu so với thành dốc. Đáp chậm một chút là ván đáp ngang.
- Giữ ván: người trượt phải cầm ván (grab) suốt cú xoay để ván không văng khỏi chân.
- Tiếp đất đúng thế: phải đáp trên thành dốc, không phải dưới đáy phẳng, để lực được chuyển thành tốc độ thay vì dội vào chân.
Những yếu tố đó giải thích vì sao 900 được coi là "bức tường" trong trượt vert suốt nhiều năm, giống như các mốc khó trong những môn nhào lộn khác.
Sau 900: những vòng xoay lớn hơn
Hawk dần rút khỏi thi đấu thường xuyên sau năm 1999 nhưng vẫn biểu diễn nhiều năm. Ở tuổi 48, năm 2016, anh làm cú 900 thêm một lần, quay lại và chia sẻ, nói rằng có lẽ đó là lần cuối.
Thế hệ sau đẩy giới hạn xa hơn. Năm 2012, Tom Schaar, khi mới 12 tuổi, được ghi nhận là người đầu tiên làm cú 1080 (ba vòng) trên một dốc lớn. Về sau những vòng xoay còn lớn hơn cũng được thực hiện trên các dốc khổng lồ. Mốc 900 của Hawk vẫn được nhắc như cột mốc mở đường.
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1968 | Tony Hawk sinh ra ở California |
| Thập niên 1980 | Hawk thắng nhiều giải vert, thành viên Bones Brigade |
| Đầu thập niên 1990 | Trượt vert thoái trào, street lên ngôi |
| 1995 | Sự kiện tiền thân của X Games ra đời trên truyền hình Mỹ |
| 1999 | Hawk làm cú 900 tại X Games ở San Francisco |
| 2012 | Tom Schaar làm cú 1080 khi 12 tuổi |
| 2016 | Hawk làm cú 900 ở tuổi 48 |
Di sản ngoài sân: skatepark công cộng
Từ đầu thập niên 2000, Tony Hawk lập một quỹ hỗ trợ xây skatepark công cộng ở những khu dân cư thu nhập thấp tại Mỹ. Quỹ này sau đổi tên thành The Skatepark Project, đã góp phần cho hàng trăm sân trượt. Ý tưởng đơn giản: trẻ em cần một nơi được phép trượt, an toàn, thay vì phải trượt ngoài đường hay bị đuổi khỏi quảng trường.
Vert là gì, và vì sao cú 900 thuộc về vert
Vert là kiểu trượt trên dốc chữ U lớn, phần trên cùng của thành dốc thẳng đứng (vertical). Người trượt lấy tốc độ bằng cách nhún người khi đi qua đáy, lên tới phần thẳng đứng rồi bay khỏi mép, xoay hoặc cầm ván trên không, rồi đáp lại xuống phần thẳng đứng để đi tiếp sang thành bên kia. Cú 900 chỉ khả thi trên vert hoặc các dốc lớn hơn, vì cần đủ độ cao và thời gian trên không.
Vert là con cháu của hồ bơi cạn thập niên 1970. Từ thập niên 1980, các dốc vert bằng gỗ lớn trở thành sân khấu chính của trượt ván thi đấu, cho tới khi street lên ngôi đầu thập niên 1990.
Góc nhìn hôm nay
Bài học lớn nhất từ đêm 1999 không phải là "hãy liều". Hawk đã tập 900 trong nhiều năm, trên dốc quen, với mũ và đồ bảo hộ đầy đủ, và vẫn bị thương. Với người mới:
- Tập trick trên dốc luôn ở skatepark, đội mũ, mang bó gối và bó khuỷu. Ngã trên vert đúng cách là quỳ trượt gối xuống thành dốc.
- Đi từ dốc nhỏ (mini ramp) với rock to fakie, kickturn trước; đừng mang những gì xem trên video vào buổi tập đầu.
- Xem lại đoạn phim X Games 1999 và để ý số lần Hawk ngã — đó là phần đáng học nhất.
Muốn tìm hiểu thêm, tự truyện của Tony Hawk và phim tài liệu Tony Hawk: Until the Wheels Fall Off (2022) kể khá kỹ giai đoạn này.
Câu hỏi thường gặp
Tony Hawk làm cú 900 năm nào?
Tony Hawk làm cú 900 trong thi đấu tại X Games năm 1999 ở San Francisco, phần thi Best Trick vert. Đó là lần đầu cú 900 được thực hiện thành công trong một cuộc thi. Anh đã thử rất nhiều lần trước khi thành công.
Cú 900 trong trượt ván là gì?
Cú 900 là bay khỏi thành dốc chữ U và xoay người cùng ván hai vòng rưỡi, tức 900 độ, trên không rồi tiếp đất trượt tiếp. Người trượt thường cầm ván trong lúc xoay. Đây từng là mốc khó nhất của trượt vert.
Tony Hawk là ai?
Tony Hawk là vận động viên trượt ván vert người Mỹ, sinh năm 1968, thành viên đội Bones Brigade thập niên 1980. Anh nổi tiếng thế giới với cú 900 tại X Games 1999 và là người góp phần đưa trượt ván lên truyền hình đại chúng.
Ai làm cú 1080 đầu tiên?
Tom Schaar, khi mới 12 tuổi, được ghi nhận làm cú 1080 (ba vòng) đầu tiên vào năm 2012 trên một dốc lớn. Sau này những vòng xoay còn lớn hơn cũng đã được thực hiện trên các dốc khổng lồ.
X Games có vai trò gì với trượt vert?
X Games là chuỗi sự kiện thể thao mạo hiểm do kênh ESPN của Mỹ khởi xướng từ năm 1995, gồm trượt ván, BMX và nhiều môn khác. X Games giúp trượt ván vert hồi sinh trên truyền hình vào cuối thập niên 1990.