X Games là giải thể thao mạo hiểm ra đời năm 1995 tại Mỹ, ban đầu tên Extreme Games, và là nơi đưa trượt ván, BMX lên truyền hình toàn cầu suốt hơn hai thập kỷ trước khi có Olympic. Ngoài X Games, giới trượt ván chuyên nghiệp còn có Street League Skateboarding (SLS), các giải vô địch thế giới của World Skate, Tampa Pro, Dew Tour và nhiều giải theo kiểu "video" như danh hiệu của tạp chí. Mỗi giải có cách thi, cách chấm và vị thế riêng.
X Games: từ một giải truyền hình thành biểu tượng
Kênh thể thao ESPN của Mỹ tổ chức Extreme Games lần đầu năm 1995 ở bang Rhode Island, gom các môn như trượt ván, BMX, patin aggressive, leo núi thể thao, nhảy bungee vào cùng một sự kiện. Năm sau, giải đổi tên thành X Games. Năm 1997 có thêm Winter X Games cho các môn trên tuyết.
Điều X Games làm được là biến những môn vốn chỉ có trong tạp chí và băng video thành chương trình truyền hình có bình luận, có quay chậm, có huy chương vàng – bạc – đồng. Lứa khán giả trẻ cuối thập niên 1990 lớn lên cùng những buổi phát sóng này.
Khoảnh khắc 1999
Năm 1999, ở nội dung best trick trên vert của X Games tại San Francisco, Tony Hawk thực hiện thành công cú 900, tức xoay hai vòng rưỡi trên không, sau nhiều lần thử thất bại và đã quá giờ quy định. Đó là lần đầu một người trượt ván làm được cú này trong thi đấu. Bài "Tony Hawk và cú 900" ở danh mục Lịch sử kể kỹ hơn; điều cần nhớ ở đây là khoảnh khắc ấy cho thấy sức mạnh của truyền hình trực tiếp với môn trượt.
Big Air và MegaRamp
Đầu thập niên 2000, Danny Way phát triển MegaRamp: một đường dốc khổng lồ dẫn tới khoảng trống để bay qua rồi đáp xuống một quarter pipe rất cao. X Games đưa nội dung Big Air vào chương trình, và đây là nơi những cú bay xa, xoay nhiều vòng nhất của trượt ván xuất hiện. Big Air là sân dành cho dân chuyên nghiệp hàng đầu, có đội ngũ an toàn, y tế túc trực, và không có phiên bản nào phù hợp để người mới thử.
Các nội dung trượt ván ở X Games
| Nội dung | Thi ở đâu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Street | Sân phố dựng tạm | Gần với street Olympic, có cả run và best trick ở nhiều kỳ |
| Park | Tổ hợp bowl | Bay cao, tốc độ, dòng chảy |
| Vert | Half-pipe có đoạn thẳng đứng | Nội dung lâu đời nhất của X Games, không có ở Olympic |
| Big Air | MegaRamp | Bay qua khoảng trống rất dài rồi lên quarter pipe cao |
| Best trick | Tuỳ sân | Mỗi người thử nhiều lần một trick khó nhất |
Danh sách nội dung thay đổi qua các năm: có kỳ có vert, có kỳ bỏ; có kỳ thêm nội dung nữ, nội dung dành cho người trượt lớn tuổi. Địa điểm cũng thay đổi, từ nhiều thành phố Mỹ đến các chặng ở nước ngoài, trong đó có Nhật Bản ở những năm gần đây.
Street League Skateboarding (SLS)
SLS ra đời năm 2010, do Rob Dyrdek, một người trượt chuyên nghiệp chuyển sang làm truyền hình, sáng lập. Ý tưởng cốt lõi: làm cho người xem hiểu điểm số ngay lập tức. Điểm mỗi lượt hiện trên màn hình gần như tức thì, kèm bảng xếp hạng thay đổi liên tục.
SLS nổi tiếng với phần trick đơn, nơi một trick hoàn hảo có thể đảo ngược cả bảng ở lượt cuối. Thể thức có cả lượt chạy bài và trick đơn, và từng điều chỉnh qua các mùa. Cuối mùa có giải tổng kết gọi là Super Crown. Nhiều VĐV street nổi tiếng nhất hiện nay, như Nyjah Huston hay Yuto Horigome, đã có thành tích lớn ở SLS. Thể thức street của Olympic chịu ảnh hưởng rõ từ SLS.
Các giải khác người trong nghề hay nhắc
- Giải vô địch thế giới World Skate: giải chính thức của liên đoàn quốc tế cho street và park, có tính điểm vào bảng xếp hạng Olympic.
- Tampa Am và Tampa Pro: tổ chức ở Skatepark of Tampa (Florida, Mỹ) từ thập niên 1990. Tampa Am dành cho người chưa chuyên nghiệp và được coi là cửa để được các hãng chú ý; nhiều tên tuổi lớn từng đi lên từ đây.
- Dew Tour: chuỗi giải ra đời giữa thập niên 2000, có lúc được dùng làm giải tính điểm vòng loại Olympic.
- Các giải bowl chuyên biệt: những giải thi trong bowl kiểu hồ bơi sâu, giữ chất trượt pool thập niên 1970.
- Giải trẻ và giải quốc gia: mỗi nước có hệ thống riêng, thường chia nhóm tuổi.
Thứ "giải" không có bục: video và danh hiệu tạp chí
Với nhiều người trượt, thành tích quan trọng nhất không phải huy chương mà là video part: một đoạn phim vài phút gom những trick hay nhất quay ngoài phố trong nhiều tháng, phát hành bởi hãng ván hoặc nhóm trượt. Danh hiệu Skater of the Year (SOTY) của tạp chí Thrasher, trao hằng năm từ năm 1990, được coi là vinh dự lớn bậc nhất, và thường dựa trên video, ảnh, ảnh hưởng hơn là kết quả giải.
Đây là lý do có những người trượt rất nổi tiếng nhưng hầu như không đi thi. Trượt ván có hai "con đường": thi đấu và quay phim. Olympic không thay thế được con đường thứ hai.
Chuyên nghiệp thực sự nghĩa là gì
Trong trượt ván, "pro" thường có nghĩa là được một hãng ván ra mẫu deck mang tên mình, chứ không phải đã có giấy phép hay hạng thi đấu. Người trượt có thể kiếm sống từ tài trợ, tiền thưởng giải, video và hình ảnh. Mức thu nhập chênh nhau rất lớn: một nhóm nhỏ hàng đầu sống tốt, còn phần đông người được tài trợ vẫn phải làm thêm.
Mốc thời gian
- 1995: Extreme Games lần đầu tại Rhode Island.
- 1996: đổi tên thành X Games.
- 1997: Winter X Games ra đời.
- 1999: Tony Hawk thực hiện cú 900 tại X Games.
- Đầu thập niên 2000: MegaRamp và nội dung Big Air.
- 2010: Street League Skateboarding ra đời.
- 2021: trượt ván ra mắt Olympic tại Tokyo 2020.
Góc nhìn hôm nay: xem giải thế nào cho có ích
Nếu bạn đang tập trượt, hãy xem cả hai kiểu: một trận chung kết SLS hoặc Olympic để hiểu cách VĐV tính toán dưới áp lực, và một video part để thấy người trượt dùng chướng ngại ngoài đời sáng tạo đến đâu. Hãy chú ý: những pha quay ngoài phố trong video thường có người canh, có giấy phép hoặc làm ở nơi được phép, và luôn có hàng chục lần ngã bị cắt khỏi bản phát hành.
Đừng bắt chước Big Air, vert cao hay nhảy bậc thang dài. Những thứ bạn có thể mang về sân là cách khởi động, cách chọn trick theo sức mình, và tinh thần cổ vũ người khác dù họ là đối thủ.
Câu hỏi thường gặp
X Games là gì?
X Games là giải thể thao mạo hiểm do ESPN khởi xướng năm 1995 tại Mỹ, ban đầu tên Extreme Games. Giải có các môn như trượt ván, BMX, mô tô địa hình, và có phiên bản mùa đông cho các môn trên tuyết từ năm 1997.
X Games khác Olympic thế nào?
X Games là giải thương mại, có nhiều nội dung không có ở Olympic như vert và Big Air, VĐV thi theo lời mời hoặc chọn lọc riêng. Olympic do IOC tổ chức, VĐV đại diện quốc gia và chỉ có street, park.
Street League Skateboarding là gì?
Street League Skateboarding (SLS) là chuỗi giải street chuyên nghiệp do Rob Dyrdek sáng lập năm 2010. Giải nổi tiếng với điểm số hiển thị gần như ngay lập tức và phần trick đơn kịch tính.
Big Air trong trượt ván là gì?
Big Air là nội dung thi trên MegaRamp, một đường dốc khổng lồ dẫn tới khoảng trống để bay qua rồi lên quarter pipe cao. Đây là nội dung dành riêng cho dân chuyên nghiệp hàng đầu với đội an toàn túc trực.
Skater of the Year là gì?
Skater of the Year (SOTY) là danh hiệu tạp chí Thrasher trao hằng năm từ 1990 cho người trượt có năm nổi bật nhất. Danh hiệu dựa nhiều vào video, ảnh và ảnh hưởng hơn là kết quả giải đấu.