Trượt ván lần đầu có mặt ở Olympic tại Tokyo 2020, kỳ Thế vận hội bị hoãn một năm vì đại dịch nên thực tế diễn ra vào mùa hè 2021. Môn này có hai nội dung là street và park, mỗi nội dung chia nam và nữ, tổng cộng bốn bộ huy chương. Trượt ván tiếp tục có mặt ở Paris 2024 và đã nằm trong chương trình thi đấu của Los Angeles 2028.
Vì sao một môn "đường phố" lại vào Olympic
Trong nhiều thập kỷ, trượt ván sống ngoài hệ thống thể thao chính thống. Người trượt tự học ở bãi đỗ xe, quảng trường, hồ bơi cạn; giải đấu do các hãng ván, tạp chí và nhà tài trợ tổ chức. Không có liên đoàn nào nắm toàn bộ, và nhiều người trượt cũng chẳng muốn có.
Đầu thế kỷ 21, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) tìm cách kéo khán giả trẻ trở lại. Năm 2016, IOC chấp thuận đưa thêm năm môn vào Tokyo 2020 theo đề xuất của nước chủ nhà: trượt ván, lướt sóng, leo núi thể thao, karate và bóng chày – bóng mềm. Trượt ván được chọn vì có lượng người chơi trẻ rất đông trên toàn cầu, hình ảnh đẹp trên truyền hình và mạng xã hội, lại không cần xây sân vận động khổng lồ.
Quyết định này gây tranh cãi ngay trong giới trượt. Một bộ phận lo môn trượt bị "thể thao hoá", mất chất tự do, bị ép theo luật lệ và trang phục đồng phục quốc gia. Phía còn lại thấy đây là cơ hội để có sân bãi công cộng tốt hơn, có tiền đầu tư cho đào tạo và để cha mẹ nhìn trượt ván như một môn thể thao đàng hoàng. Đến nay cả hai góc nhìn vẫn cùng tồn tại; phần lớn người trượt chuyên nghiệp vẫn đi giải Olympic xen kẽ với quay video và thi giải tư nhân.
Ai quản lý trượt ván Olympic
Liên đoàn quốc tế được IOC công nhận cho trượt ván là World Skate. Đây là tổ chức quản lý chung các môn có bánh xe như patin tốc độ, patin nghệ thuật, khúc côn cầu trên patin và trượt ván. Tên World Skate được dùng từ năm 2017, sau khi liên đoàn patin quốc tế cũ hợp nhất với liên đoàn trượt ván quốc tế. World Skate soạn luật thi, chấm điểm, xếp hạng thế giới và tổ chức vòng loại Olympic.
Ở từng nước, việc chọn người dự Olympic do liên đoàn hoặc hiệp hội quốc gia phối hợp với ủy ban Olympic nước đó. Vì trượt ván mới vào hệ thống, nhiều nước phải lập tổ chức quản lý gần như từ đầu trong vài năm trước Tokyo.
Hai nội dung: street và park
Olympic chỉ chọn hai trong rất nhiều kiểu trượt ván. Cả hai đều thi trên sân xây riêng, nhưng chất rất khác nhau.
| Street | Park | |
|---|---|---|
| Sân thi | Mô phỏng phố: bậc thang, tay vịn (rail), gờ (ledge), mặt nghiêng (bank) | Một hoặc nhiều lòng chảo (bowl) cong, mép có ống sắt (coping) |
| Trick tiêu biểu | Lật ván (flip), grind, slide trên rail và ledge | Bay khỏi mép bowl (air), xoay người, grind trên coping |
| Thứ được xem trọng | Độ khó và độ sạch của từng trick, chọn chướng ngại thông minh | Độ cao, tốc độ, dòng chảy (flow) của cả bài |
| Cách thi | Có cả lượt chạy bài (run) và lượt trick đơn | Chỉ có các lượt chạy bài, mỗi lượt ngắn |
Hai bài riêng trong danh mục này đi sâu vào luật thi và cách chấm của từng nội dung. Điều cần nhớ ở đây: một người giỏi street chưa chắc mạnh park và ngược lại, nên rất hiếm VĐV dự cả hai nội dung ở cùng một kỳ.
Tokyo 2020: kỳ ra mắt
Trượt ván ở Tokyo thi tại Công viên Thể thao Đô thị Ariake, sát vịnh Tokyo. Thời tiết nóng ẩm, khán đài gần như trống vì quy định phòng dịch, nhưng lượng người xem qua truyền hình và mạng rất lớn, nhất là ở Nhật Bản và Brazil.
Nước chủ nhà Nhật Bản thắng lớn. Yuto Horigome giành vàng street nam ngay tại thành phố quê nhà. Ở street nữ, Momiji Nishiya của Nhật đoạt vàng khi mới 13 tuổi, cùng bục với Rayssa Leal (Brazil), cũng 13 tuổi, và Funa Nakayama (Nhật). Park nữ thuộc về Sakura Yosozumi (Nhật), còn park nam là Keegan Palmer (Úc). Chi tiết từng gương mặt có ở bài "Những gương mặt trượt ván Olympic".
Hình ảnh đọng lại nhiều nhất của Tokyo không hẳn là bảng tổng sắp, mà là cảnh các VĐV các nước chạy ra đỡ nhau dậy khi một người ngã, hay cổ vũ người vừa hoàn thành trick khó dù là đối thủ trực tiếp. Văn hoá "cùng trượt" của skatepark được giữ nguyên trên sân Olympic, và đó là điều nhiều người trong nghề tự hào.
Paris 2024: thi giữa quảng trường
Paris đặt trượt ván ở một khu "công viên đô thị" dựng tạm trên quảng trường Concorde, ngay trung tâm thành phố. Cùng khu này còn có BMX freestyle, breaking và bóng rổ 3x3. Ý đồ rất rõ: đưa các môn đường phố về đúng chỗ của chúng, giữa lòng đô thị chứ không phải trong khu liên hợp ngoại ô.
Luật chấm street được điều chỉnh so với Tokyo, vòng loại cũng khác, và trình độ trick lên thêm một bậc sau ba năm. Yuto Horigome và Keegan Palmer cùng bảo vệ thành công huy chương vàng ở nội dung của mình. Hai nội dung nữ có nhà vô địch mới, đều chỉ 14 tuổi: Coco Yoshizawa (Nhật) ở street và Arisa Trew (Úc) ở park.
Đường vào Olympic: vòng loại hoạt động thế nào
Không có giải tuyển chọn duy nhất. Suất dự Olympic chủ yếu được phân theo bảng xếp hạng thế giới của World Skate, tích luỹ qua nhiều giải trong khoảng hai năm trước Thế vận hội. Có giới hạn số người tối đa cho mỗi quốc gia ở mỗi nội dung, để các cường quốc như Nhật, Mỹ, Brazil không chiếm hết suất. Nước chủ nhà được ưu tiên một số suất.
Trước Paris 2024, World Skate cùng các bên tổ chức thêm một chuỗi vòng loại Olympic (Olympic Qualifier Series) gồm hai chặng ở Thượng Hải và Budapest. Điểm ở hai chặng này có trọng số lớn, nên nhiều suất được định đoạt chỉ trong vài tuần cuối.
Cách phân suất và số người mỗi nội dung có thể thay đổi giữa các kỳ. Muốn biết chính xác cho Los Angeles 2028, nên đọc tài liệu vòng loại chính thức World Skate công bố, đừng dựa vào số của kỳ trước.
Los Angeles 2028: về lại quê nhà của môn trượt
Trượt ván ra đời ở California cuối thập niên 1950, khi những người lướt sóng muốn "lướt" cả trên vỉa hè lúc biển lặng. Vì vậy Los Angeles 2028 mang ý nghĩa như một chuyến về nhà. Trượt ván đã có tên trong chương trình thi đấu của Los Angeles 2028. Lịch thi cụ thể, địa điểm và thể thức chi tiết nên chờ thông báo chính thức của ban tổ chức và World Skate; các tin đồn trên mạng về nội dung mới thường chưa được xác nhận.
Điều dễ đoán là Mỹ sẽ dồn sức cho môn này. Mỹ có nhiều người trượt chuyên nghiệp nhất thế giới, nhưng ở hai kỳ đầu lại để Nhật Bản, Úc và Brazil chia nhau nhiều huy chương vàng.
Mốc thời gian nhanh
- Cuối thập niên 1950: trượt ván ra đời ở California.
- 1995: giải Extreme Games (sau đổi tên X Games) đưa trượt ván lên truyền hình rộng rãi.
- 2016: IOC chấp thuận đưa trượt ván vào Tokyo 2020.
- 2017: World Skate được thành lập với tên gọi hiện nay.
- 2021: Tokyo 2020 diễn ra, trượt ván ra mắt với street và park.
- 2024: Paris 2024, thi giữa quảng trường Concorde.
- 2028: Los Angeles 2028, trượt ván có trong chương trình.
Góc nhìn hôm nay: Olympic thay đổi gì cho người trượt bình thường
Ở nhiều nước, kể cả châu Á, Olympic khiến chính quyền đô thị chịu xây skatepark công cộng chất lượng hơn, và cha mẹ dễ đồng ý cho con theo môn này hơn. Các lớp dạy trượt ván cho trẻ em mọc lên nhiều, có giáo trình, có đồ bảo hộ đầy đủ.
Mặt trái cũng có: áp lực thành tích đẩy xuống lứa tuổi rất nhỏ, khi huy chương vàng thuộc về những em mới 13–14 tuổi. Bài "Trẻ em và VĐV tuổi teen ở trượt ván đỉnh cao" bàn kỹ chuyện này.
Nếu bạn mới xem trượt ván lần đầu và muốn hiểu nhanh, hãy bắt đầu bằng việc xem lại bản ghi chung kết park và street của Paris 2024 trên kênh chính thức của Olympic, rồi đọc bài "từ điển nhanh cho người xem" trong danh mục này. Còn nếu muốn tự trượt, đừng lấy những cú bay trên bowl Olympic làm mốc: những VĐV ấy đã tập hàng nghìn giờ, luôn đội mũ, đeo bảo hộ khi tập, và bắt đầu từ chính những bước đẩy ván trên mặt phẳng như mọi người.
Câu hỏi thường gặp
Trượt ván có ở Olympic từ năm nào?
Trượt ván ra mắt Olympic tại Tokyo 2020. Vì đại dịch, kỳ Thế vận hội này diễn ra vào mùa hè 2021 nhưng vẫn giữ tên Tokyo 2020. Quyết định đưa môn này vào được IOC thông qua năm 2016.
Trượt ván Olympic có mấy nội dung?
Có hai nội dung là street và park, mỗi nội dung có nam và nữ, tổng cộng bốn bộ huy chương. Street thi trên sân mô phỏng phố với bậc, rail, ledge; park thi trong lòng chảo bowl.
Los Angeles 2028 có trượt ván không?
Có. Trượt ván đã nằm trong chương trình thi đấu của Los Angeles 2028. Thể thức và lịch thi chi tiết cần theo dõi thông báo chính thức của ban tổ chức và World Skate.
Liên đoàn nào quản lý trượt ván ở Olympic?
World Skate là liên đoàn quốc tế được IOC công nhận cho trượt ván, đồng thời quản lý các môn patin. Tổ chức này soạn luật, chấm điểm, xếp hạng thế giới và tổ chức vòng loại Olympic.
Nước nào mạnh nhất về trượt ván Olympic?
Tính tới Paris 2024, Nhật Bản là nước giành nhiều huy chương nhất ở môn trượt ván Olympic, đặc biệt ở street. Úc nổi bật ở park, còn Brazil và Mỹ thường xuyên có mặt trên bục.