BMX flatland là nhánh BMX biểu diễn trên mặt phẳng nhẵn, không cần dốc, ramp hay chướng ngại: người chơi đứng trên peg, trên khung, xoay xe quanh mình và giữ thăng bằng trên một bánh trong những tư thế rất khó, nối thành chuỗi liền mạch. Flatland gần với múa và xiếc hơn là thể thao mạo hiểm, chấn thương thường nhẹ hơn các nhánh bay nhảy, nhưng đòi hỏi kiên nhẫn đặc biệt: một trick có thể mất hàng tháng để làm ổn định.
Flatland ra đời thế nào
Cuối thập niên 1970 – đầu thập niên 1980, BMX freestyle tách ra từ BMX đua. Ban đầu người chơi làm trick ở mọi nơi: trên ramp, trong hồ bơi cạn, và trên mặt đường phẳng. Bob Haro thường được nhắc như một trong những người tiên phong của BMX freestyle thời đó. Các đội biểu diễn của hãng xe đi khắp nước Mỹ, trình diễn ở bãi đỗ xe, trung tâm thương mại — nơi chỉ có mặt phẳng. Từ đó, những trick trên mặt đất phát triển thành một nhánh riêng.
Giữa và cuối thập niên 1980, flatland bùng nổ với những trick xoay xe, đứng trên peg ngày càng phức tạp. Từ thập niên 1990, flatland đi theo hướng "dòng chảy": không chỉ làm trick đơn mà nối nhiều động tác thành một chuỗi không dừng. Nhật Bản trở thành một trung tâm lớn của flatland, với nhiều người chơi hàng đầu thế giới.
Xe flatland khác xe BMX thường
| Bộ phận | Xe flatland | Vì sao |
|---|---|---|
| Khung | Ngắn, gọn, phần sau ngắn | Dễ xoay, dễ giữ thăng bằng trên một bánh |
| Càng trước | Thường "zero offset" (trục bánh thẳng hàng với cổ lái) | Xe ổn định khi xoay bánh trước tại chỗ |
| Peg | Bốn peg, thường to và dài | Làm chỗ đứng chính cho hầu hết trick |
| Moay-ơ sau | Thường là freecoaster | Xe lăn lùi mà pê-đan không quay vướng chân |
| Phanh | Nhiều người dùng phanh trước, có gyro | Dừng bánh trước để làm trick xoay quanh nó |
| Lốp | Mặt trơn, bơm căng | Lăn êm, ít ma sát trên nền nhẵn |
Người mới không cần xe flatland chuyên dụng để thử. Một chiếc BMX freestyle có peg trước và sau vẫn đủ để tập các trick nền tảng.
Những trick nền tảng của flatland
Tên trick flatland nghe lạ, nhưng nhiều cái có từ những năm đầu và vẫn là bài vỡ lòng:
- Endo: bóp phanh trước khi đang lăn chậm, bánh sau nhấc lên, giữ thăng bằng trên bánh trước một lúc.
- Pogo: đứng trên peg sau, xe dựng đứng trên bánh sau, nhảy tưng tưng giữ thăng bằng.
- Kickturn: nhấc bánh trước rồi xoay xe quanh bánh sau.
- Hang five: đứng một chân trên peg trước, xe lăn trên bánh trước, bánh sau nhấc cao, chân kia buông ra sau.
- Decade: người nhảy vòng qua tay lái, xe đứng yên, trick biểu tượng của freestyle cổ điển.
- Steamroller, whiplash, megaspin: các trick xoay xe hoặc xoay người quanh xe khi đứng trên peg, phức tạp hơn.
Mỗi trick lại có hàng chục biến thể: đổi chân đứng, đổi chiều lăn, làm ở bánh trước hay bánh sau, nối với trick khác.
Lộ trình tập cho người mới
- Đứng trên peg khi xe lăn chậm: một chân trên peg sau, chân kia trên pê-đan, rồi cả hai chân trên peg. Tập cảm giác điều khiển xe mà không đạp.
- Thăng bằng tại chỗ (track stand): giữ xe đứng yên mà không chống chân, vài giây rồi lâu hơn.
- Endo nhỏ: lăn rất chậm, bóp phanh trước nhẹ, để bánh sau nhấc vài phân. Tăng dần.
- Kickturn: xoay xe 90, rồi 180 độ quanh bánh sau.
- Lăn lùi (fakie): đứng trên pê-đan cho xe lăn lùi thẳng, nhất là khi có freecoaster.
- Trick đứng trên peg đầu tiên: chọn một trick đơn giản như hang five ngắn, tập vài tuần cho ổn định.
- Nối hai trick: khi đã ổn định hai trick, tập chuyển từ cái này sang cái kia không dừng.
Thời gian để làm một trick ổn định rất khác nhau giữa người với người. Flatland nổi tiếng là môn "mài": nhiều người chơi lâu năm nói họ tập một trick hàng trăm lần mới làm được lần đầu, rồi hàng nghìn lần mới dám đưa vào bài biểu diễn.
Lỗi hay gặp
| Lỗi | Cách sửa |
|---|---|
| Tập ở nền nhám, ổ gà | Tìm nền nhẵn, phẳng, rộng: sân bê tông mịn, sân thể thao trong nhà (khi được phép) |
| Lao vào trick khó quá sớm | Dành nhiều thời gian cho đứng peg, track stand, endo |
| Tập một chiều, một chân | Tập cả hai bên sớm để tránh lệch, mở rộng kho trick |
| Nhìn xuống bánh xe liên tục | Nhìn vào một điểm cố định phía trước khi giữ thăng bằng |
| Nản vì tiến bộ chậm | Ghi hình mỗi tuần để thấy tiến bộ nhỏ; tập theo nhóm |
An toàn: chậm nhưng không phải không ngã
Flatland chậm hơn park hay dirt nên ít chấn thương nặng hơn, nhưng vẫn có: peg và pê-đan đập vào ống quyển, ngã chống tay, ngã ngửa khi xe dựng đứng. Bó ống đồng là món nhiều người chơi flatland dùng thường xuyên. Mũ bảo hiểm vẫn nên đội, nhất là với trẻ em và người mới, vì ngã ngửa đập đầu có thể xảy ra ngay ở tốc độ chậm. Găng tay giúp bám tay lái và bảo vệ bàn tay.
Chỗ tập phải không có xe cộ, không vướng người đi bộ. Một sân trống nhỏ là đủ; flatland không cần gì hơn.
Flatland trong thi đấu
Thi flatland là trình diễn theo lượt, giám khảo chấm độ khó, sự sạch sẽ (không chạm chân xuống đất), sự sáng tạo, dòng chảy và tính đa dạng. Ngã hoặc chạm chân là lỗi rõ. Flatland không có ở Olympic, nhưng UCI đã đưa flatland vào giải vô địch thế giới các môn xe đạp đô thị của mình, bên cạnh BMX freestyle park. Ngoài ra còn nhiều giải và sự kiện cộng đồng, nhất là ở Nhật Bản và châu Âu.
Một buổi tập flatland điển hình
Người chơi lâu năm thường chia buổi tập thành ba phần. Mười lăm phút đầu lăn xe, đứng peg, track stand để "đánh thức" cảm giác thăng bằng. Phần giữa, dài nhất, dành cho một hai trick đang học: lặp lại hàng chục lần, nghỉ ngắn, lặp tiếp. Phần cuối nối những trick đã vững thành chuỗi ngắn, để giữ dòng chảy và có cảm giác "chơi" chứ không chỉ "tập". Cách chia này giúp không nản: ngày nào trick mới chưa vào, bạn vẫn có những chuỗi quen để kết thúc buổi bằng niềm vui.
Góc nhìn hôm nay: vì sao nên thử flatland
Flatland hợp với người không có skatepark gần nhà, người muốn chơi BMX nhưng ngại bay nhảy, và cả người lớn tuổi muốn một môn rèn thăng bằng, kiên nhẫn. Nó cũng là "phòng tập kỹ năng" rất tốt cho người chơi các nhánh khác: ai làm flatland một thời gian đều điều khiển xe tốt hơn hẳn khi vào park hay street.
Muốn cảm hứng, hãy xem các video flatland trình diễn ở các giải quốc tế: bạn sẽ thấy người chơi gần như "nhảy múa" quanh chiếc xe, và nhận ra vì sao flatland được coi là nhánh nghệ thuật nhất của BMX.
Câu hỏi thường gặp
BMX flatland là gì?
BMX flatland là nhánh BMX biểu diễn trên mặt phẳng nhẵn, không cần ramp hay chướng ngại. Người chơi đứng trên peg, trên khung, xoay xe và giữ thăng bằng trên một bánh, nối thành chuỗi trick liền mạch.
Xe flatland khác xe BMX thường thế nào?
Xe flatland thường có khung ngắn, càng trước zero offset, bốn peg lớn, moay-ơ freecoaster và hay dùng phanh trước. Người mới vẫn có thể tập flatland cơ bản bằng xe BMX freestyle có peg.
Flatland có nguy hiểm không?
Flatland chậm nên ít chấn thương nặng hơn các nhánh bay nhảy, nhưng vẫn có va đập ống quyển, ngã chống tay, ngã ngửa. Nên đội mũ, đeo găng và bó ống đồng.
Flatland có ở Olympic không?
Không. Olympic chỉ có BMX racing và BMX freestyle park. Flatland có trong giải vô địch thế giới các môn xe đạp đô thị của UCI và nhiều giải cộng đồng.
Học flatland nên bắt đầu từ trick nào?
Hãy bắt đầu bằng đứng trên peg khi xe lăn chậm, giữ thăng bằng tại chỗ, endo nhỏ và kickturn. Khi những kỹ năng này vững mới chuyển sang trick đứng peg như hang five.
