Ở nhiều nước, trượt ván được dùng như một công cụ cộng đồng: tổ chức phi lợi nhuận mở lớp trượt miễn phí cho trẻ em khó khăn, kết hợp với giờ học chữ, học kỹ năng; người trượt cùng nhau xây skatepark ở khu dân cư thiếu sân chơi. Ví dụ nổi tiếng nhất là Skateistan, bắt đầu ở Kabul (Afghanistan) năm 2007. Lý do trượt ván hợp vai trò này khá đơn giản: một tấm ván dùng chung được, không cần đội hình, ai cũng tự tiến bộ theo nhịp của mình, và thất bại – thử lại là bài học có sẵn trong từng cú ngã.
Vì sao lại là trượt ván
Những người làm dự án cộng đồng thường nêu mấy đặc điểm của trượt ván:
- Không cần đội: một đứa trẻ có thể tập một mình, không phải chờ đủ người, không ngồi dự bị.
- Không có "người thua" theo nghĩa thông thường: mỗi người tự đặt mục tiêu — hôm nay đứng vững, tuần sau rẽ được.
- Thất bại là bình thường: ai cũng ngã hàng trăm lần trước khi làm được một trick. Trẻ học được sự kiên trì mà không cần ai giảng.
- Mở cho mọi người: không phân biệt giới, vóc dáng; bé gái và bé trai tập cùng một chỗ.
- Đồ nghề dùng chung được: một bộ ván, mũ, bó gối có thể luân phiên cho nhiều em trong một buổi.
Skateistan: ván trượt và lớp học
Năm 2007, Oliver Percovich, một người trượt ván người Úc, mang vài tấm ván đến Kabul. Thấy trẻ em tụ lại xin thử, anh và cộng sự lập nên Skateistan — một tổ chức kết hợp giờ trượt ván với giờ học trên lớp. Điểm đặc biệt là số lượng lớn bé gái tham gia, ở một nơi mà bé gái rất ít cơ hội chơi thể thao ngoài trời.
Về sau Skateistan mở thêm chương trình ở Campuchia, Nam Phi và một số nơi khác. Phim tài liệu ngắn Learning to Skateboard in a Warzone (If You're a Girl) kể về các bé gái trong chương trình ở Kabul, đoạt giải Oscar phim tài liệu ngắn năm 2020.
Xây sân cho cộng đồng
Một kiểu dự án khác là xây skatepark ở nơi chưa có. Một số tổ chức phi lợi nhuận quy tụ người trượt tình nguyện từ nhiều nước, cùng người dân địa phương đổ bê tông xây sân nhỏ, rồi bàn giao cho cộng đồng tự quản lý. Ở Mỹ, quỹ do Tony Hawk lập từ đầu thập niên 2000 (nay mang tên The Skatepark Project) hỗ trợ xây skatepark công cộng ở các khu dân cư thu nhập thấp.
Ở châu Âu cũng có những tổ chức dùng trượt ván trong các dự án xã hội và hỗ trợ trẻ em ở vùng khó khăn. Cách làm chung là kết hợp xây sân với đào tạo người hướng dẫn địa phương, để dự án tiếp tục sau khi tình nguyện viên rời đi.
Giữ lại không gian chung
Có khi dự án cộng đồng không phải xây mới mà là giữ lại cái đã có. Khu tầng hầm Southbank ở London, nơi người trượt dùng từ thập niên 1970, từng có kế hoạch chuyển đổi. Cộng đồng trượt ván và người dân lập chiến dịch vận động, cuối cùng khu này được giữ lại, và về sau một phần không gian cũ còn được phục hồi cho người trượt. Câu chuyện cho thấy người trượt có thể là một tiếng nói của đô thị khi biết tổ chức.
Các dạng dự án thường gặp
| Dạng dự án | Làm gì | Ai tham gia |
|---|---|---|
| Lớp trượt miễn phí | Dạy trẻ đứng ván, an toàn, cho mượn đồ | Người trượt tình nguyện, tổ chức phi lợi nhuận |
| Trượt ván + học tập | Ghép giờ trượt với giờ học chữ, kỹ năng sống | Tổ chức giáo dục, trường học |
| Xây sân cộng đồng | Thiết kế, đổ bê tông sân nhỏ ở khu thiếu sân chơi | Người trượt, cư dân, chính quyền địa phương |
| Quyên góp đồ cũ | Thu gom ván, giày, đồ bảo hộ còn tốt cho trẻ khó khăn | Cửa hàng, nhóm trượt |
| Vận động giữ chỗ trượt | Đối thoại với chính quyền, ban quản lý công trình | Cộng đồng trượt và người dân |
| Buổi trượt riêng cho nhóm ít cơ hội | Buổi dành cho bé gái, người khuyết tật, người lớn tuổi mới bắt đầu | Nhóm trượt, skatepark |
Một buổi trượt cộng đồng điển hình
Ở nhiều chương trình, một buổi cho trẻ em thường diễn ra theo nhịp: phát và chỉnh mũ, đồ bảo hộ cho từng em; khởi động nhẹ; chia nhóm theo trình độ; tập kỹ năng cơ bản như đứng ván, đẩy, dừng, ngã đúng cách; thời gian tự do có người lớn quan sát; cuối buổi cùng cất đồ, dọn sân. Có nơi ghép thêm giờ học trên lớp hoặc hoạt động nghệ thuật. Điều được nhấn mạnh là mỗi em được khen vì cố gắng của chính mình, không so sánh với bạn.
Những điều cần nghĩ kỹ khi làm dự án
- An toàn trước hết: đủ mũ và đồ bảo hộ cho mọi em; nơi tập phẳng, tách khỏi đường xe; người hướng dẫn biết sơ cứu cơ bản và biết khi nào cần đưa đi khám.
- Đồng ý của phụ huynh với trẻ vị thành niên, cả về tham gia lẫn việc chụp ảnh, đăng hình.
- Bền vững: một buổi phát ván rồi đi thì ván hỏng không ai sửa. Dự án tốt đào tạo người địa phương, có chỗ cất đồ, có lịch đều đặn.
- Không biến trẻ thành hình ảnh quảng cáo: kể câu chuyện của các em một cách tôn trọng.
- Không ép thi đấu: mục tiêu là trẻ vui, khoẻ, tự tin, không phải thành tích.
Trượt ván và đô thị
Nhiều nhà quy hoạch đô thị nhìn skatepark theo cách mới: không phải "chỗ chứa" thanh thiếu niên để họ khỏi trượt ngoài phố, mà là không gian công cộng làm khu dân cư sống động hơn. Một skatepark có người trượt từ sáng đến tối giúp công viên có người qua lại, an toàn hơn vào buổi tối. Một số thành phố còn thiết kế các "điểm trượt" nhỏ lồng vào quảng trường, ven sông, để người trượt và người dạo chơi cùng dùng.
Góc nhìn hôm nay: nhóm em có thể làm gì
Không cần thành lập tổ chức. Một nhóm trượt nhỏ ở bất kỳ thành phố nào cũng có thể:
- Tổ chức một buổi "trượt thử" cho người mới mỗi tháng ở chỗ an toàn, cho mượn ván và mũ.
- Dọn dẹp chỗ trượt định kỳ, sửa chướng ngại hỏng — việc nhỏ nhưng giúp chỗ trượt được giữ lại.
- Gom đồ cũ còn tốt: ván, giày, bó gối mà các thành viên không dùng nữa, tặng lại cho người mới.
- Nói chuyện tử tế với ban quản lý khu vực mình trượt: đề nghị giờ trượt, cam kết giữ vệ sinh, không trượt khi đông người.
- Mời phụ huynh đến xem, để họ thấy con mình tập ở môi trường an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Skateistan là gì?
Skateistan là tổ chức phi lợi nhuận bắt đầu ở Kabul, Afghanistan năm 2007, do người trượt ván Úc Oliver Percovich cùng cộng sự lập ra. Tổ chức kết hợp giờ trượt ván với giờ học cho trẻ em, nổi bật với số lượng lớn bé gái tham gia, và về sau mở chương trình ở Campuchia, Nam Phi.
Vì sao trượt ván được dùng trong các dự án cộng đồng?
Trượt ván không cần đội, ai cũng tự tiến bộ theo nhịp riêng, mở cho mọi giới và vóc dáng, và đồ nghề dùng chung được. Việc ngã rồi thử lại giúp trẻ học sự kiên trì. Vì thế nó hợp với các chương trình cho trẻ em ở vùng khó khăn.
Phim nào về bé gái trượt ván ở Afghanistan đoạt giải Oscar?
Phim tài liệu ngắn Learning to Skateboard in a Warzone (If You're a Girl) kể về các bé gái học trượt ván trong chương trình của Skateistan ở Kabul. Phim đoạt giải Oscar phim tài liệu ngắn năm 2020.
The Skatepark Project là gì?
The Skatepark Project là quỹ do Tony Hawk lập từ đầu thập niên 2000 ở Mỹ, trước đây mang tên quỹ Tony Hawk. Quỹ hỗ trợ xây skatepark công cộng, ưu tiên các khu dân cư thu nhập thấp.
Nhóm trượt nhỏ có thể làm gì cho cộng đồng?
Nhóm có thể tổ chức buổi trượt thử miễn phí cho người mới, dọn dẹp và giữ gìn chỗ trượt, gom đồ cũ còn tốt tặng người mới, và đối thoại tử tế với ban quản lý khu vực. Những việc nhỏ này giúp phong trào được chấp nhận và bền lâu.
